Ormanda güvenliğin temeli birkaç basit kuraldır: vücudu örten açık renkli kıyafet ve dönüşte kene kontrolü, kötü havada ormandan uzak durmak, kaybolunca olduğu yerde kalmak ve eve dönünce elleri sabunla yıkamak. Bu kuralları çocukla önceden konuşmak, ormanı korkutucu değil, tanıdık bir yer hâline getirir.
Keneden nasıl korunulur, kene nasıl çıkarılır?
T.C. Sağlık Bakanlığı, orman, tarla, bahçe ve piknik alanlarına giderken vücudu örten, açık renkli giysiler giyilmesini ve pantolon paçalarının çorabın içine sokulmasını öneriyor. Dönüşte çocuğunuzun vücudunu dikkatle kontrol edin: diz arkası, koltuk altı, kulak arkası, ense, saç dipleri ve kasıklar.
Kene bulursanız:
- Keneye çıplak elle dokunmayın. Bakanlık, keneyi eldiven, bez ya da poşet kullanarak en kısa sürede çıkarmayı öneriyor. ABD Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezleri (CDC), ince uçlu bir cımbızla keneyi deriye olabildiğince yakın yerinden tutup çevirmeden ve sarsmadan, sabit bir kuvvetle deriden uzaklaştırmayı tarif ediyor.
- Keneyi ezmeyin, patlatmayın. Üzerine kolonya, alkol ya da gaz yağı dökmeyin, sigara bastırmayın; Bakanlık bunların hastalığın bulaşmasına yol açabileceği uyarısında bulunuyor. CDC de vazelin, oje ya da ısı gibi yöntemlere karşı uyarıyor; bunlar keneyi tahriş edip mikroplu sıvının deriye geçmesine yol açabilir.
- Çıkaramıyorsanız en yakın sağlık kuruluşuna gidin.
- Keneyi çıkardıktan sonra bölgeyi ve ellerinizi sabunla yıkayın.
Ne zaman sağlık kuruluşuna başvurmalı?
Sağlık Bakanlığı'na göre kene tutunmasından sonraki 10 gün içinde ateş, halsizlik, iştahsızlık, vücut ya da karın ağrısı, baş ağrısı, bulantı, kusma ya da ishal görülürse vakit kaybetmeden en yakın sağlık kuruluşuna gidin. Keneyle bulaşan Kırım-Kongo Kanamalı Ateşi (KKKA) vakaları Türkiye'de en çok İç Anadolu'nun kuzeyi, Orta Karadeniz ve Doğu Anadolu'nun kuzeyinde görülüyor. CDC, doktora kenenin ne zaman ve nerede tutunduğunu anlatmayı öneriyor.
Hava kötüleşirse
Almanya'nın yasal kaza sigortası kurumu DGUV'nin orman anaokulları rehberi, gök gürültülü fırtınada yalnız duran yüksek ağaçlardan, kayalardan, orman kenarından ve su kenarından uzak durmayı, mümkünse yıldırıma karşı korunaklı bir sığınağa gitmeyi öneriyor. Şiddetli rüzgârda geniş açıklıklara ya da genç ağaçların olduğu alanlara geçilmeli. Fırtına geçtikten sonra da dallar kopabilir; ormana hemen dönülmemeli.
Aile yürüyüşü için kural daha da basit: fırtına ya da şiddetli rüzgâr bekleniyorsa o gün ormana gitmeyin, parkı ya da sahili seçin. DGUV'nin orman anaokulları için önerdiği günlük ekipmanın bir kısmı aile çantasına da uyar: ilk yardım malzemesi, ısı yalıtımlı battaniye, kene cımbızı ve güneş koruyucu.
Kaybolursam: olduğum yerde kalırım
Kanada'daki AdventureSmart programının 5–11 yaş çocuklar için sunduğu “Hug-a-Tree” (Ağaca sarıl) eğitimi, 1981'de ABD'de kaybolan bir çocuğun aranmasının ardından geliştirildi. Program dört kural öğretir: Nereye gittiğini bir yetişkine söyle. Kaybolursan bir ağacın yanında kal, dolaşma. Sıcak ve kuru kalmaya çalış. Seni arayanlara ses çıkararak cevap ver. Program okul öncesi için hazırlanmamış olsa da bu kuralları küçük çocukla da konuşabilirsiniz.
Evde ve parkta deneyin:
- “Ağaca sarıl” oyunu oynayın: “Beni göremezsen ne yaparsın?” diye sorun; çocuk en yakın ağaca gidip sarılsın ve “Buradayım” diye seslensin.
- Yürüyüşte birbirinizi görebileceğiniz ve duyabileceğiniz mesafede kalmayı kural yapın. DGUV rehberi de çocukların yetişkinin görüş ve işitme alanında kalmasını ister.
- Kalabalık alanlara giderken çocuğa buluşma noktasını gösterin.
Ağza alınmayacaklar ve el yıkama
DGUV rehberine göre ormanda çocuklar yaban meyvesi, mantar ya da ot gibi hiçbir orman ürününü ağzına almaz, dere ya da gölden su içmez. Zehirlenmeden şüphelenirseniz Sağlık Bakanlığı'na bağlı Ulusal Zehir Danışma Merkezi'ni 114'ten haftanın her günü, 24 saat arayabilirsiniz; acil bir durumda 112'yi arayın. Eve dönünce elleri sabunla en az 20 saniye yıkayın; CDC el sırtını, parmak aralarını ve tırnak altlarını da ovmayı hatırlatıyor.
Bizde nasıl?
Orman alanımızın risk analizleri, ÇED raporu ve flora-fauna çalışması yapıldı. Eğitmenlerimiz Seviye 3 Orman Okulu Liderliği eğitimli ve ilk yardım sertifikalı. Kuralları çocuklarla birlikte koyar, riski birlikte değerlendiririz. Kıyafet ve çanta için orman okuluna ne giymeli yazımıza, diğer sorular için sık sorulan sorular sayfamıza bakabilirsiniz.
Kaynak: T.C. Sağlık Bakanlığı: KKKA eğitim sunumu, 2023; T.C. Sağlık Bakanlığı: KKKA ve okul sağlığı, 2023; CDC: After a tick bite; DGUV Information 202-074: Mit Kindern im Wald, 2020; AdventureSmart (Kanada): Hug-a-Tree and Survive; Anadolu Ajansı: Alo 114 Ulusal Zehir Danışma Merkezi, 2025; İçişleri Bakanlığı: 112 Acil Çağrı Merkezi acil durum kılavuzu; CDC: el yıkama
