Büyük ölçüde evet. Çocuğun Türkçede kurduğu kavramlar, hikâye anlama becerisi ve seslere dikkat etme alışkanlığı İngilizceyi öğrenirken de işine yarar. Dil eğitimi araştırmacısı James Cummins'in 1979'da ortaya koyduğu “karşılıklı bağımlılık” (interdependence) hipotezine göre çocuğun ikinci dilde ulaşacağı düzey, ikinci dille yoğun biçimde karşılaştığı sırada ana dilinde geliştirmiş olduğu becerilere kısmen bağlıdır.
İki dil neden yarışmaz?
Cummins aynı makalede, farklı çalışmalarda iki dildeki okuma puanlarının birbiriyle yakından ilişkili çıktığını aktarır ve basılı bir metinden anlam çıkarma becerisinin bir dilden ötekine kolayca taşındığı sonucuna varır. Örneğin bir hikâyede “Sonra ne olacak?” diye tahmin etmeyi Türkçede öğrenen çocuk, bu beceriyi İngilizce bir kitapta sıfırdan kurmak zorunda kalmaz.
Bağ yalnızca okumayla sınırlı değil. Cummins'in aktardığı küçük bir Kanada çalışmasında, Cree dilini konuşan çocukların sözlü Cree becerisi İngilizce okuma puanlarıyla güçlü biçimde ilişkiliydi: ana dilinde güçlü olan çocuklar İngilizce okumada da daha iyi puan alıyordu.
Amerikan Konuşma, Dil ve İşitme Derneği (ASHA) da ailelere benzer bir şey söylüyor: dillerinizi çocuğunuzla kullanmak onun kafasını karıştırmaz, bir dildeki sağlam temel diğer dilleri öğrenmeyi destekler. Erken İngilizcenin Türkçeyi geciktirmediğini bu yazımızda anlatmıştık.
Geç başlayan ama iyi ilerleyen çocuklar
Cummins'in aktardığı bir İsveç araştırmasında Finlandiya'dan göç eden çocuklar incelendi. Fincesi sağlam bir hâldeyken, 10 yaşında gelen çocuklar İsveççede güçlü bir düzeye ulaştı. Okula başlama çağında, 7–8 yaşında gelen çocukların ise iki dilde de yeterli düzeye ulaşamama olasılığı daha yüksekti. Cummins, Kanada'daki göçmen çocuklarla ilgili bazı verilerin bu bulguyla örtüşmediğini de not ediyor.
Bu çocuklar okul dilini tamamen değiştirmek zorunda kalmıştı; Türkçe eğitim alıp İngilizceyi ek dil olarak öğrenen bir çocuğun durumu farklı. Yine de Cummins'in derlediği bulguların çoğu aynı yöne işaret ediyor: ana dil zemini zayıflatılarak ikinci dilde hız kazanılmıyor. NAEYC'nin 2023 tarihli bir yazısında Rica Ramírez de iki dil öğrenen çocuklarda sonraki okul başarısının en önemli göstergelerinden birinin, çocuğun ana dilinde yaşadığı deneyimlerin niteliği olduğunu vurguluyor.
Evde deneyin: Türkçe kitapla İngilizceye zemin
- Her gün Türkçe kitap. Dünya Sağlık Örgütü, küçük çocukların hareketsiz kaldığı zamanlarda ekran yerine bir yetişkinle kitap okumayı ve hikâye anlatmayı öneriyor.
- Okurken sorun. “Sence şimdi ne olacak?” “Sen olsan ne yapardın?” Hikâyeyi anlama ve anlatma becerisi, ileride İngilizce bir kitapta da çocuğun elinde olacak.
- Tekerleme ve sayışmalar. Türkçe tekerlemelerle seslerle oynamak, okumaya hazırlığın da bir parçası; ayrıntısı okuma yazmaya hazırlık yazımızda.
- Aile hikâyeleri ve şarkılar. Ramírez, ailelerin ana dildeki müziği, şarkıları ve tekerlemeleri çocukla paylaşmasını öneriyor. Büyükannenin anlattığı masal da bu zeminin bir parçası.
- Kavram önce Türkçe. British Council'in veli sitesinde Opal Dunn, İngilizce etkinliklerin çocuğun ana dilinde zaten bildiği kavramlar üzerine kurulmasını öneriyor. Böylece çocuk yeni bir kavramı ve yeni bir dili aynı anda öğrenmek zorunda kalmaz. Dunn'a göre duyduğunun ana fikrini bağlamdan çıkarma becerisi de ana dilde kazanılıp İngilizceye taşınıyor.
Çocuğunuzun Türkçesi yaşıtlarından belirgin biçimde gerideyse bunu İngilizceye bağlamayın. ASHA'ya göre konuşma ve dil sorunları, varsa, çocuğun bütün dillerinde kendini gösterir; böyle bir durumda çocuk doktorunuza ya da bir dil ve konuşma terapistine danışın.
Bizde nasıl?
Montessori sınıfımızda dil çalışmaları seslerle başlar: harflerin adı değil sesi öğretilir, zımpara harfler ve hareketli alfabe okumaya hazırlar. İngilizce ise günün içinde, şarkı, kart ve oyunla yaşanır. Ebeveyn Gelişim Programımız kapsamında Anneler ile Kitap Kulübü de düzenliyoruz. Ayrıntılar Montessori ve branş dersleri ve atölyeler sayfalarımızda.
Kaynak: Cummins, J.: Linguistic Interdependence and the Educational Development of Bilingual Children, Review of Educational Research, 1979; ASHA: Learning Two Languages; NAEYC Teaching Young Children: To Speak or Not To Speak My Language (Ramírez), 2023; British Council LearnEnglish Kids: How young children learn English as another language (Opal Dunn); WHO, 2019
