Açık havada geçen zamanın en sağlam kanıtlı faydası göz sağlığıyla ilgilidir: okul gününe açık hava dersi eklenen bir kura çalışmasında miyopi daha az görüldü. Ormanda oynamanın denge ve hareket becerilerine katkısına dair bulgular olumlu, ama çalışmalar az ve küçük. Dikkat, ruh hâli ve sosyal beceriler üzerine bulgular da umut verici; bu çalışmaların çoğu ise küçük ya da yalnızca bir ilişki gösteriyor. Kısacası doğa her şeyi çözmez; ama çocuğa koşacak, tırmanacak ve dengede duracak bol ve çeşitli fırsat sunar.
Dışarıda hareket ve en güçlü kanıt: göz sağlığı
Dünya Sağlık Örgütü 3–4 yaş çocuklar için günde en az 180 dakika fiziksel aktivite öneriyor; bunun en az 60 dakikası orta ve yüksek tempoda olmalı. Dışarıda geçen zaman bu süreyi doldurmayı kolaylaştırabilir. Doğal alanın klasik oyun bahçesinden daha fazla hareket sağladığına dair kanıtlar ise karışık.
Şaşırtıcı bir bulgu göz sağlığından geliyor. Çin'in Guangzhou kentinde 12 okulda 1.903 birinci sınıf öğrencisiyle yapılan ve 2015'te JAMA'da yayımlanan kura çalışmasında, okul gününe her gün 40 dakikalık bir açık hava dersi eklendi. Üç yılın sonunda bu okullarda miyopi başlama oranı yüzde 30,4, karşılaştırma okullarında yüzde 39,5 oldu. Çocuklar okul öncesinden biraz büyük; ama kura çalışması olduğu için bu, yazıdaki en güçlü kanıt.
Denge ve beden becerileri
Norveç'te Ingunn Fjørtoft, 5–7 yaş arası 75 çocuğu dokuz ay izledi. Her gün 1–2 saat ormanda oynayan grup, klasik oyun bahçesini kullanan gruba göre denge ve koordinasyon testlerinde daha çok ilerledi. Fjørtoft bunu ormanın çeşitliliğine bağladı: yokuşlar, kayalar, bitki örtüsü ve açıklıklar çocuğa her gün farklı bir hareket fırsatı sunuyordu. Çalışma kurayla yapılmadı.
2020'de yayımlanan bir sistematik derleme, çoğu 2–5 yaş çocuklarla yapılmış 16 çalışmayı inceledi ve doğada oyunun etkilerine dair kanıtları cesaret verici, ama henüz kesin olmayan bulgular olarak değerlendirdi. Çalışmaların çoğu küçüktü; en küçüğünde yalnızca 8 çocuk vardı.
Dikkat ve ruh hâli: umut verici ama temkinli
ABD'de dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu (DEHB) tanısı almış 7–12 yaş arası 17 çocukla yapılan bir çalışmada çocuklar, parkta 20 dakikalık bir yürüyüşten sonra şehir merkezinde ya da mahallede yapılan yürüyüşe göre daha iyi odaklandı (Taylor ve Kuo, 2009). Örneklem küçük. Çocuğunuzun dikkatiyle ilgili bir kaygınız varsa doğa bir tedavinin yerine geçmez; çocuk doktorunuza danışın.
Danimarka'da 900.000'den fazla kişinin kayıtlarıyla yapılan bir çalışmada, 10 yaşına kadar en az yeşil alanla çevrili büyüyenlerin ileride ruhsal bir bozukluk geliştirme riski, en yeşil çevrede büyüyenlere göre yüzde 55'e kadar yüksek bulundu (Engemann ve ark., 2019). Araştırmacılar gelir düzeyi ve ailede ruhsal hastalık öyküsü gibi etkenleri hesaba kattığında da ilişki sürdü. Yine de bunun bir ilişki olduğunu, neden-sonuç kanıtlamadığını kendileri belirtiyor; hesaba katılamayan başka farklar da sonucu etkilemiş olabilir. Miyopi çalışmasında ise çocuklar okul düzeyinde kurayla gruplara ayrıldığı için aradaki farkı açık hava dersine bağlamak çok daha kolaydır.
Doğa temelli anaokullarına dair 36 çalışmayı inceleyen 2022 tarihli bir derleme, öz düzenleme ve sosyal becerilerle olumlu ilişkiler buldu. Aynı derleme kanıtın kesinliğini “çok düşük” olarak değerlendirdi ve dikkat konusunda sonuçların tutarsız olduğunu not etti.
Evde deneyin
- Kısa da olsa her gün dışarı çıkın; 15 dakikalık bir park turu da sayılır.
- Düz kaldırım yerine çimen, toprak ya da kumsal seçin. Ayağın altındaki zemin değiştikçe denge çalışır.
- Oyunu siz kurmayın. Bir dal, birkaç taş, bir su birikintisi yeter.
- Çocuk bir böceğe dalmışsa acele etmeyin; o an dikkati zaten çalışıyor.
Bizde nasıl?
Çocuklarımız her hafta okula 15 dakika uzaklıktaki ormanda iki saat geçirir. Oturumda serbest oyun, yaşa uygun bir doğa yürüyüşü, nefes atölyesi ve kısa bir hareket çalışması yer alır. Ormanda bir oturumun akışını ve orman okulunun ilkelerini okuyabilirsiniz.
Kaynak: WHO, 2019; He ve ark., 2015, JAMA; Fjørtoft, 2001, Early Childhood Education Journal; Dankiw ve ark., 2020, PLOS ONE; Taylor ve Kuo, 2009 (NAAEE özeti); Engemann ve ark., 2019, PNAS; Johnstone ve ark., 2022, IJERPH
