Kalemi doğru tutmak, elin uzun bir hazırlığın sonunda yaptığı bir iştir. Önce iki elin birlikte çalışmayı, parmakların küçük nesneleri kavramayı öğrenmesi gerekir. ABD Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezleri'nin (CDC) gelişim basamaklarına göre çocukların çoğu, boya kalemini yumrukla değil parmaklarıyla tutmayı 4 yaşına kadar başarır.
Yaşa göre ne beklenir?
CDC'nin listesi ortalamayı göstermez; çocukların en az yüzde 75'inin o yaşa kadar yaptığı şeyleri gösterir. Yani çocukların dörtte birine kadarı bir maddeyi o yaşta henüz yapmıyor olabilir. Listeyi bir sınav gibi değil, neyi gözlemleyeceğinizi gösteren bir rehber gibi kullanın.
- 2 yaş: Bir eliyle kabı tutarken diğeriyle kapağını açar, kaşıkla yer.
- 3 yaş: İri boncukları ya da makarnayı ipe dizer, çatal kullanır, gösterildiğinde daire çizer, bazı giysilerini kendisi giyer.
- 4 yaş: Boya kalemini parmaklarıyla tutar, bazı düğmeleri açar, yetişkin gözetiminde su döker, en az üç beden bölümü olan bir insan çizer.
- 5 yaş: Bazı düğmeleri ilikler, adındaki bazı harfleri yazar.
Dikkat edin: 4 yaşta beklenen, kalemi parmaklarla tutmaktır; kusursuz bir tutuş ya da düzgün harfler değil. Adındaki bazı harfleri yazmak listede ancak 5 yaşta yer alır.
Montessori neden kalemden önce eli hazırlar?
Montessori, İngilizcesi 1912'de yayımlanan The Montessori Method kitabında ilginç bir gözlem anlatır. Özel gereksinimli çocuklarla çalıştığı yıllarda, harflerin biçimini parmaklarıyla izlemeyi iyice öğrenen çocuklar hâlâ kalem tutmayı bilmiyordu. Buradan yazının iki ayrı hareketten oluştuğu sonucuna vardı: harfin biçimini çizmek ve yazı aracını yönetmek.
1914 tarihli el kitabında bu iki hareketi birbirinden ayrı hazırladığını yazar ve sınıfı için şöyle der: “Çocuklarımız eli uzun zamandır yazmaya hazırlıyordu.” Pürüzlü ve düz yüzeylere parmak uçlarıyla dokunmak, silindirleri yuvalarına yerleştirmek, geometrik şekillerin kenarını parmaklarla izlemek bu hazırlığın parçasıdır.
Evde deneyin
Bunların hiçbiri özel malzeme istemez. Kısa tutun, çocuk istedikçe tekrar etsin. İşi baştan sona ona bırakın: döktüğü suyu kendisi silsin, dizdiği boncukları kendisi kutusuna koysun.
- Islak süngeri bir kâseden diğerine sıkarak su taşımak
- Kaşıkla ya da maşayla nohut, fasulye aktarmak (yanında durarak)
- Çamaşır mandallarını bir kutunun kenarına takıp çıkarmak
- İri boncuk ya da delikli makarna dizmek
- Kendi montunun düğmesini, fermuarını açıp kapamak
- Küçük bir sürahiden bardağa su dökmek, döküleni süngerle silmek
- Hamur yoğurmak, kâğıt yırtıp kolaj yapmak
- Yere serilmiş büyük bir kâğıda kalın boya kalemiyle çizmek
Mutfak da iyi bir çalışma alanıdır; yaşa göre işleri mutfakta çocuk yazımızda bulabilirsiniz.
Bizde nasıl?
Montessori sınıfımızda günlük yaşam çalışmaları su dökmek, düğme iliklemek ve masa silmekle başlar. Okumaya hazırlık üç yaşında, elin hazırlanmasıyla başlar; günlük yaşam ve duyu çalışmaları kalemi tutacak eli güçlendirir. Ahşap atölyemizde çocuğa uygun gerçek aletlerle çalışmak el-göz koordinasyonunu, piyano derslerimiz parmak koordinasyonunu destekler. Harflere geçişi okuma yazmaya hazırlık yazımızda anlatıyoruz.
Ne zaman uzmana danışmalı?
Çocuğunuz yaşına göre listedeki becerilerden birini ya da birkaçını yapmıyorsa, daha önce yaptığı bir şeyi yapamaz hâle geldiyse ya da içinizde bir endişe varsa beklemeyin. CDC bu durumda çocuk doktoruyla konuşmayı ve gelişim taraması istemeyi önerir. Bu liste bir tanı aracı değildir; değerlendirmeyi çocuk doktorunuza bırakın.
Kaynak: CDC: Milestones by 2, 3, 4 ve 5 yaş; Montessori, The Montessori Method, 1912 (Project Gutenberg); Montessori, Dr. Montessori's Own Handbook, 1914 (Project Gutenberg)
