İki yaşındaki bir çocuk mutfakta sebze yıkayabilir, masayı silebilir, büyük bir kapta kaşıkla karıştırabilir. 4–5 yaşına gelince yetişkin gözetiminde soyacak ve rende kullanmayı öğrenmeye başlayabilir. Önemli olan, işi çocuğun eline ve yaşına göre seçmek, ocağı ve fırını ise yetişkinin alanı olarak ayırmaktır.
Hangi yaşta hangi iş?
Aşağıdaki liste ABD Beslenme ve Diyetetik Akademisi ile New York Eyaleti Sağlık Bakanlığı'nın önerilerinden derlendi. Yaşlar kesin sınır değil; çocuğunuzun elinin ne kadar hazır olduğuna bakın.
2–3 yaş
- Sebze ve meyveyi soğuk suyun altında yıkamak
- Taze fasulyenin uçlarını kırmak
- Masayı silmek
- Büyük bir kapta kaşıkla karıştırmak
- Haşlanıp soğumuş patatesi ezmek, yumuşak peyniri ekmeğe sürmek
3–4 yaş
- Üzerinde ölçü yazan kaşık ve kaplarla ölçmek
- Muz gibi yumuşak meyveleri plastik bıçakla kesmek
- Geniş ağızlı bir kaba sıvı dökmek
- Yumurtayı kaseye kırmak, ardından ellerini yıkamak
4–6 yaş
- Gözetim altında soyacak ve rende kullanmayı öğrenmek
- Yassı yiyecekleri tırtıklı plastik bıçakla kesmek
- Küt uçlu mutfak makasıyla maydanoz, dereotu doğramak
- Bulaşık makinesini yerleştirmeye yardım etmek
Yanık ve boğulma riskine karşı
New York Eyaleti Sağlık Bakanlığı'na göre sıcak sıvıyla haşlanma, küçük çocuklarda en sık görülen yanık türü. Bu yüzden çocuğun çalıştığı yer ocaktan uzak olsun: ayrı bir masa ya da tezgâhın ocaktan uzak ucu.
- Tencere saplarını içeri çevirin, mümkünse arka gözleri kullanın.
- Çaydanlığı arka göze koyun, sıcak çay bardaklarını masa ve tezgâh kenarından uzak tutun. Su ısıtıcısının kablosu tezgâhtan sarkmasın.
- Elinizde sıcak bir şey varken çocuğu kucağınıza almayın.
- Sıcak yemek servis ederken çekilebilecek masa örtüsü yerine kaymaz servis altlıkları kullanın.
Boğulma riskine karşı aynı kurumun önerileri açık: Çocuk otururken yesin ve yanında bir yetişkin bulunsun. Üzüm uzunlamasına kesilsin, sert çiğ sebzeler rendelensin, kuruyemişler ince kıyılsın. Patlamış mısır ve sert şeker dört yaşından küçük çocuklara verilmesin.
Çocuk boyunda bir atıştırmalık köşesi
Buzdolabının alt rafında ya da alçak bir dolapta çocuğa ait küçük bir bölüm ayırın. İçine sizin önceden hazırladığınız birkaç seçenek koyun: dilimlenmiş elma, haşlanmış yumurta, peynir. Neyin, ne kadar konacağına siz karar verirsiniz; çocuk bunlar arasından seçer. Yanına küçük bir sürahi, bir bardak ve dökülenler için bir bez ekleyin.
Maria Montessori 1914 tarihli el kitabında Çocuk Evleri'nin yemek odasını anlatırken tabakların porselen, bardakların cam olduğunu ve sofrada bıçağın hep bulunduğunu yazar. Ona göre kırılabilen küçük eşyaları kırmadan taşımak için gereken dikkat, çocukların hareketlerine incelik kazandırıyordu. Evde de küçük bir cam bardak ya da porselen kase, gözetiminizde denenebilir.
Evde deneyin: ilk mutfak işi
- Önce eller: sabunla, en az 20 saniye.
- Tek bir iş seçin, yavaşça ve az kelimeyle gösterin, sonra çocuğa bırakın.
- Eline uygun araç verin: küçük bir kase, kısa saplı bir kaşık, küt uçlu bir bıçak.
- Dökülen ve dağılanı birlikte toplayın.
- Ortaya çıkanı birlikte yiyin ya da sofraya koyun.
Bizde nasıl?
Sınıfımızda günlük yaşam çalışmaları su dökmek, masa silmek gibi işlerle başlar; cam bardak ve gerçek sürahi kullanırız. Orman okulunda da ayda bir orman mutfağı yapıyoruz. Bu çalışmaların neden önemli olduğunu pratik yaşam çalışmaları yazımızda anlattık; evde başka fikirler için ev işlerine katılım yazımıza bakabilirsiniz.
Kaynak: Academy of Nutrition and Dietetics (eatright.org): Teaching Kids to Cook, 2022; New York State Department of Health: Cooking with Preschool-Age Children, 2012; New York State Department of Health: Burn and Scald Prevention for Children; UNICEF Güney Afrika: Burns, scalds and fire-related injuries; Maria Montessori: Dr. Montessori's Own Handbook, 1914 (Project Gutenberg)
