Rutin, çocuğa bir sonraki adımda ne olacağını önceden söyler. ABD Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezleri'ne (CDC) göre de neyi bekleyeceğini bilen çocuk kendini güvende hisseder. İyi bir rutin dakika dakika bir program değil, her gün aynı sırayla tekrarlanan birkaç adımdır.
Sabah hazırlığı: aynı sıra, az kelime
CDC'nin örnek sabah rutini kalkış ve tuvaletle başlar, ardından kahvaltı, diş fırçalama ve giyinme gelir. Bu adımları her gün aynı sırayla yapmak, her sabah “Şimdi ne yapıyoruz?” tartışmasına daha az yer bırakır.
- Kıyafeti akşamdan, iki seçenek arasından çocukla birlikte seçin.
- Ayakkabıyı ve montu çocuğun ulaşabileceği bir yere koyun; giymeyi kendisi denesin.
- Kendi yapabileceği adımlar için birkaç dakika fazladan ayırın. Acele ettiğinizde, çocuğun yapabildiği işi de siz yapmaya başlarsınız.
Akşam ve uyku düzeni
CDC'nin önerdiği yatma rutini üç kelimeyle özetlenebilir: diş, kitap, yatak. Pijama giymek, sarılmak ve ışıkları kapatmak da bu sıraya eklenebilir. AAP ise yatmadan en az bir saat önce ekranların kapatılmasını ve kalkış saatinin hafta içi ve hafta sonu aynı tutulmasını öneriyor. Ekran konusunu okul öncesi ekran süresi yazımızda ayrıca ele aldık.
Jodi Mindell ve arkadaşlarının 2015'te Sleep dergisinde yayımladığı, 14 ülkeden 10.085 annenin katıldığı araştırmada, her akşam yatma rutini olan çocukların hiç rutini olmayanlardan gecede ortalama bir saatten fazla uzun uyuduğu bildirildi. Rutin uygulanan gece sayısı arttıkça uyku sonuçları da daha iyiydi. Veriler annelerin çevrim içi bir ankette verdiği yanıtlara dayanıyor ve çalışmayı bir bebek ve kişisel bakım ürünleri şirketi destekledi; bulgu bir ilişki gösteriyor, kesin bir neden-sonuç değil.
Çocuğum ne kadar uyumalı?
Amerikan Uyku Tıbbı Akademisi'nin AAP tarafından da onaylanan 2016 tarihli önerileri 24 saatteki toplam uykuyu gösterir; 1–5 yaş için gündüz uykuları da buna dâhildir:
- 1–2 yaş: 11–14 saat
- 3–5 yaş: 10–13 saat
- 6–12 yaş: 9–12 saat
Dünya Sağlık Örgütü'nün 2019 yönergesi de 1–4 yaş için benzer aralıklar veriyor ve düzenli yatış ile kalkış saatlerinin altını çiziyor.
Evde deneyin: resimli rutin kartları
Henüz okuma bilmeyen bir çocuk, rutinin sırasını resimlerden takip edebilir. AAP de ev işleri için çizelge ya da kontrol listesi gibi görsel hatırlatıcılar öneriyor; aynı fikir sabah ve akşam rutinine de uyar.
- Rutini birkaç kısa adıma bölün: tuvalet, kahvaltı, diş, giyinme gibi.
- Her adımın fotoğrafını çocuğunuz o işi yaparken çekin ya da birlikte çizin.
- Kartları çocuğun boyunda, sırasıyla dizin.
- Biten adımın kartını çevirin ya da bir kutuya koyun.
- Rutin değişecekse önceden kartlar üzerinden konuşun. CDC, değişikliği ikiniz de sakinken konuşmayı ve geçici mi kalıcı mı olduğunu anlatmayı öneriyor.
Ne zaman doktora danışmalı?
Çocuğunuz sık horluyorsa, uykuda nefesi durup başlıyor gibi görünüyorsa ya da yeterli uyuduğu hâlde gündüz uykulu, dikkatsiz veya huzursuzsa çocuk doktorunuza danışın. AAP bunları çocuklarda uyku apnesinin olası belirtileri arasında sayıyor.
Bizde nasıl?
Orman okulunda iki saatlik oturum her hafta aynı sırayla ilerler: açılış çemberiyle başlar, kapanış çemberiyle biter. Çocuklar ne olacağını bilir ve güvende hisseder. Orman çantası için de resimli bir kontrol listemiz var; amacımız çantayı çocuğun kendisinin hazırlaması. Çantada nelerin olacağını orman okuluna ne giymeli yazımızda bulabilirsiniz. Yuva grubunun günü de karşılama, çember zamanı, Montessori etkinliği, açık hava, hikâye ve dinlenme diye belli bir akışla ilerler; ayrıntılar programlar sayfamızda.
Kaynak: CDC: Tips for Building Structure; AAP / HealthyChildren.org: Healthy Sleep Habits; American Academy of Sleep Medicine: pediatrik uyku süresi önerileri, 2016; WHO, 2019; AASM: Mindell ve ark., Sleep, 2015; AAP / HealthyChildren.org: Sleep Apnea in Children, 2024; AAP / HealthyChildren.org: Age-Appropriate Chores for Children, 2024
