Montessori sınıfında matematik, sayıların adını ezberlemekle değil, miktarı elle tutmakla başlar. Çocuk önce “üç”ün ne kadar olduğunu bir çubukta ya da boncuklarda görür, sonra bu miktarı bir rakamla eşleştirir. Somut materyalden soyut sembole giden bu sıra Montessori matematiğinin omurgasıdır.
Sayı çubukları neden tek parça?
Sayı çubukları, duyusal alandaki kırmızı çubuklarla aynı boydadır: 10 santimetreden 1 metreye kadar. Fark, her çubuğun 10 santimetrelik kırmızı ve mavi bölmelere ayrılmış olmasıdır. Dört bölmeli çubuk “dört”tür ve tek bir nesne olarak elde tutulur.
Montessori 1914 tarihli el kitabında bunun nedenini açıklar. Sekiz bilyeye iki bilye ekleyen çocuk aslında birlerin art arda eklendiğini görür ve sekiz ayrı nesneyi tek bir sayı olarak aklında tutmak zorunda kalır. Çubukta ise 8 ve 2, yan yana konan iki bütündür. Kısa çubukları uzunların yanına koyarak hepsini en uzun çubuğa eşitlemek de 9+1, 8+2, 7+3 gibi toplamları kendiliğinden gösterir.
Ardından zımpara rakamlar gelir: çocuk 1'den 9'a kadar rakamları yazılış yönünde parmağıyla izler ve adını söyler, sonra rakam kartlarını sırayla dizilmiş çubukların üzerine koyar. Montessori'nin ifadesiyle rakamlar, çubukların somut olarak yaptığı işi artık soyut olarak yapar.
Onluk sistem nasıl elle tutulur?
Altın boncuk materyali dört biçimden oluşur: tek boncuk birliği, on boncuklu çubuk onluğu, on çubuğun yan yana geldiği kare yüzlüğü, on karenin üst üste geldiği küp binliği gösterir. Amerikan Montessori Derneği (AMS) bu materyali, onluk sistemi basamak değerinin somut karşılıklarıyla tanıtan çalışma olarak tanımlar.
Büyük sayı kartları bu miktarlara eşlik eder: birlerin, onların, yüzlerin ve binlerin kartları üst üste konunca sıfırlar kaybolur ve sayının basamakları ortaya çıkar. Montessori'nin el kitabında anlattığı benzer bir çalışmada 10 kartının sıfırı 1 ile örtülünce 11 olur.
MEB'in okul öncesi programı da matematiğin olabildiğince somut materyallerle ve tüm duyulara hitap ederek işlenmesini ister; programın 60–72 ay beklentisi 20'ye kadar saymaktır. Bin küpüyle tanışmak bine kadar saymayı ezberlemek anlamına gelmez. Amaç, büyüklükler arasındaki ilişkiyi görmektir.
Araştırmalar ne diyor?
Tablo karışık ve bunu bilmek işe yarar. Angeline Lillard ve Nicole Else-Quest'in 2006'da Science dergisinde yayımlanan, Milwaukee'de kurayla yapılan çalışmasında Montessori okuluna giren 5 yaşındaki çocuklar okuma ve matematikte ilkokula anlamlı ölçüde daha hazır çıktı. Aynı çalışmada 12 yaşındaki çocuklar arasında okuma ve matematik farkı küçüktü.
ABD'de 24 okulda 588 çocukla yapılan ve Ekim 2025'te PNAS'ta yayımlanan kura çalışmasında, anaokulu sonunda okuma, kısa süreli bellek, yürütücü işlevler ve sosyal anlayışta Montessori grubu lehine anlamlı fark bulundu. Matematikte sonuçlar çoğu analizde olumlu yöndeydi ama anlamlı düzeye ulaşmadı.
Doğrudan onluk sisteme bakan bir çalışma daha temkinli: Laski ve arkadaşlarının 2016'da 150 çocukla yaptığı araştırmada Montessori öğrencileri sayıları onluk yapıya uygun gösterme konusunda anaokulunda öndeydi, birinci sınıfta bu fark görülmedi. İki yıl sonra yeniden ölçülen 53 çocukta 2. ve 3. sınıfta basamak değerinde fark yoktu; toplama doğruluğunda da hiçbir sınıfta fark çıkmadı. Kısacası materyal güçlü bir başlangıç sunabilir, tek başına kalıcı bir üstünlük vaat etmez.
Evde deneyin
- Önce miktar: Sofrada “Üç kaşık getirir misin?” deyin; rakamı sonra yazın.
- On bir bütündür: 10'lu yumurta kabını doldururken “on”un tek bir kutu olduğunu birlikte görün.
- Merdiven kurun: Farklı boyda kâğıt şeritleri kısadan uzuna dizin, aralarındaki farkı parmakla gösterin.
- Ezber yerine soru: “Hangisi daha çok, nereden anladın?” diye sorun.
Bizde nasıl?
Montessori sınıfımızın matematik alanında boncuklar, çubuklar ve kartlar bulunur; birler, onlar, yüzler ve binler önce elle tutulur. Montessori'ye göre matematiğe hazırlık daha önce, duyusal materyallerle başlar.
Kaynak: Maria Montessori: Dr. Montessori's Own Handbook, 1914 (Project Gutenberg); American Montessori Society: Early Childhood Programs; MEB: Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli Okul Öncesi Eğitim Programı, 2026; Virginia Üniversitesi: Lillard ve Else-Quest, Science, 2006; Lillard ve ark., PNAS, 2025; Virginia Üniversitesi: PNAS çalışmasının duyurusu, Ocak 2026; Laski, Vasilyeva ve Schiffman, Journal of Montessori Research, 2016
