Evet, normal. İkinci bir dili öğrenen çocukların birçoğu bir süre o dilde hiç konuşmaz; dinler, izler, jest ve mimikle anlaşır. Alberta Üniversitesi'nden dil gelişimi araştırmacısı Johanne Paradis, bu dönemin birkaç hafta sürebileceğini ya da birkaç aya uzayabileceğini, küçük çocuklarda daha uzun sürme eğiliminde olduğunu yazıyor.
Sessiz kalan çocuğun aklında neler oluyor?
Dışarıdan pasif görünse de çocuk çalışıyor. Araştırmacı Muriel Saville-Troike, İngilizceyi ikinci dil olarak öğrenen ve bu dönemde konuşmayan çocukları doğal ortamlarında telsiz mikrofonlar ve video kayıtlarıyla izledi. Çocukların çoğu kendi kendine yoğun biçimde konuşuyordu: duyduklarını tekrar ediyor, kelimeleri hatırlayıp prova ediyor, cümle parçalarını değiştirip yeniden kuruyordu.
Yani sessizlik, öğrenmenin durduğu değil, içe döndüğü bir dönem. Çocuk konuşmaya hazır olduğunda çoğu zaman tek kelimelerle ve ezberlediği kısa kalıplarla başlar: “Bye bye”, “My turn”, “Look”.
Hangi aşamalardan geçer?
Patton Tabors'un tanımladığı ve NAEYC'nin yayınlarında da kullanılan sıra kabaca şöyle:
- Çocuk kısa bir süre yeni ortamda da ana dilini kullanmayı dener.
- Sessiz dönem: dinler, izler, işaretle ve jestle anlaşır.
- Tek kelimeler, kısa kalıplar ve iki kelimelik cümleler gelir.
- Kendi cümlelerini kurmaya başlar.
Aşamalar iç içe geçer ve çocuk ileri geri gidebilir. Bir gün kısa bir kalıp söyleyip ertesi gün yine susması gerileme değildir. Paradis'e göre çocuklar kalabalık bir grupta, bire bir sohbete göre daha uzun süre sessiz kalabiliyor.
Üçüncü aşamada ilginç bir şey olur. British Council'in veli sitesinde Opal Dunn'ın anlattığı gibi çocuk, birkaç kelimeden oluşan hazır kalıpları tek bir kelimeymiş gibi, telaffuzuyla birlikte aynen kopyalar. “Whatsthat?” diyen çocuk, bunun üç kelime olduğunu henüz bilmeyebilir.
Evde deneyin: baskı yapmadan desteklemek
- Konuşmayı siz sürdürün. British Council'in veli sitesinde Opal Dunn, çocuğu kelime tekrar etmeye zorlamamayı ve konuşmanın yükünü yetişkinin taşımasını öneriyor.
- Hareketle verilen cevabı cevap sayın. Başını sallamak, göstermek, getirmek anladığını gösterir. İngiltere'de erken yaş eğitiminde kullanılan Priscilla Clarke önerileri de sözsüz cevapları kabul etmeyi ve küçük çabaları övmeyi içeriyor.
- Sahneye çıkarmayın. Misafirlerin önünde “Hadi İngilizce bir şey söyle” demek yerine onu kendi hâline bırakın; söylemek istediğinde söyler.
- Türkçede bol sohbet edin. Clarke'ın önerileri arasında çocuğun ana dilinden yararlanmak da var. Okulda neler yaptığını Türkçe anlatması da değerli; ASHA'ya göre bir dildeki sağlam temel diğerini de destekler.
- Düzeltmek yerine doğrusunu söyleyin. Konuşmaya başladığında “I runned” gibi hatalar yapacak. Dunn, düzeltmenin çocuğu cesaretsizleştirebileceğini, doğru biçimi doğal bir cevabın içinde tekrar etmenin yeterli olduğunu yazıyor: “Yes, you ran.”
Ne zaman uzmana danışmalı?
İngilizcede sessiz kalan ama Türkçede yaşına uygun konuşan bir çocuk için genellikle endişelenecek bir durum yoktur. ASHA, bazı çocuklarda görülen konuşma ve dil sorunlarının çocuğun bütün dillerinde kendini gösterdiğini hatırlatıyor. Çocuğunuz Türkçede de yaşıtlarından belirgin biçimde gerideyse, okulda Türkçe de hiç konuşmayıp evde rahatça konuşuyorsa ya da aylar geçtiği hâlde hiçbir ilerleme görmüyorsanız öğretmeniyle ve rehberlik öğretmeniyle konuşun; gerekirse çocuk doktorunuza ya da bir dil ve konuşma terapistine danışın.
Bizde nasıl?
İngilizce yaklaşımımızda sıra bellidir: önce dinleme ve anlama, ardından kendiliğinden konuşma. Günlük rutine bağlı, tekrar eden kalıplar ve kart, şarkı, hareket ve oyunla öğrenme bunun parçasıdır. Hareketin neden işe yaradığını şarkı ve oyunla İngilizce yazımızda, okuldaki İngilizceyi branş dersleri ve atölyeler sayfamızda bulabilirsiniz.
Kaynak: Paradis, J.: Second Language Acquisition in Childhood, Blackwell Handbook of Language Development, 2007; Saville-Troike, M.: Private speech during the silent period, Journal of Child Language, 1988; NAEYC Young Children: What Parents Have to Teach Us About Their Dual Language Children (Michael-Luna), 2015; NALDIC: Stages of early bilingual learning (Drury ve Robertson), 2008; British Council LearnEnglish Kids: How young children learn English as another language (Opal Dunn); ASHA: Learning Two Languages; Hampshire County Council EMTAS: Learners of EAL and the Silent Period
