Montessori sınıflarında 3–6 yaş çocuklara sabahları yaklaşık üç saatlik, bölünmeyen bir çalışma zamanı ayrılır. Uluslararası Montessori Derneği'nin (AMI) standartlarında bu süre 3–6 yaş için haftada beş sabah üç saat, yaklaşık 1–3 yaş grupları için iki saattir. Nedeni basit: Çocuğun kendi seçtiği bir işe gerçekten dalabilmesi için zamana ihtiyacı vardır. AMI'nin vurguladığı gibi derin odaklanma, ancak ona zaman tanınan sınıflarda ortaya çıkabilir.
Saat 10'daki “yalancı yorgunluk” nedir?
Uzun ve bölünmeyen zamanın neden önemsendiğini Roma'daki Çocuk Evleri'nden gelen bir gözlem açıklıyor. Montessori, 1917'de İngilizcesi yayımlanan kitabında, Maccheroni'nin yönettiği Çocuk Evleri'nde tutulan kayıtlara dayanarak tipik bir sabahı anlatır. Çocuklar önce kolay ve tanıdık işler seçer. Saat 10 civarında sınıf huzursuzlaşır, çocuklar dolaşır; dışarıdan bakan biri yorulmuş bir sınıf görür. Birkaç dakika sonra çocuklar daha zor işlere yönelir, derinleşir ve iş bitince sakin, memnun bir hâle geçer.
Kitapta bu ara dönem “yalancı yorgunluk” diye anılır. Deneyimsiz bir öğretmen bu anda araya girip çocukları toplar ya da dinlendirirse huzursuzluk sürer ve asıl büyük iş hiç başlamaz. Döngü bölündüğünde çocuğun içinde başlayan süreç de yarım kalır.
Bu üç saatte sınıfta neler olur?
AMI'nin açıklamasına göre çocuk işini ilgisine göre kendisi seçer ve ona derinden dalabilir; yetişkinin planladığı ortak etkinlikler bu zamanı bölmez. Öğretmen bu arada üç dört çocuğu kısa bir sunum için yanına çağırabilir, çocuklar sonra kendi işlerine döner. Toparlanmak için kimsenin işi bölünmez. Döngü bazı günler üç saatten kısa, bazı günler uzun sürebilir.
Bu zaman, ortam hazır olduğunda işe yarar: Raflar düzenli, materyaller ulaşılabilir, seçenekler az ama anlamlı olmalı. Ayrıntılar hazırlanmış ortam yazımızda.
Mit mi, gerçek mi?
Burada bir ilke bir de rakam var. AMI'nin kendisi “3” rakamının özel bir gücü olmadığını, katı bir saat kuralına dönüşürse döngünün çocukların ritmini izlemek yerine oyalayıcı işlere dönebileceğini yazıyor. Montessori de çalışma eğrisinin her çocukta aynı biçimde görülmediğini, anlattığının ortalama bir tip olduğunu not etmişti.
Angeline Lillard'ın 2012'de yayımladığı bir karşılaştırma konuya ipucu veriyor. 172 çocuğun izlendiği çalışmada iki tür Montessori sınıfında da sabahları 2–3 saatlik çalışma zamanı vardı. Ek materyal kullanılmayan ve sabahı bölünmeyen “klasik” sınıflardaki çocuklar, bir öğretim yılında yürütücü işlevlerde ve okumada, ek materyal kullanan ve sabah çalışması haftada bir iki kez branş dersleriyle bölünen sınıflardaki çocuklardan daha fazla ilerledi. Ancak klasik grupta yalnızca üç sınıf vardı, çocuklar sınıflara rastgele atanmadı ve sınıflar birçok yönden farklıydı; Lillard nedensel sonuç için kura çalışmaları gerektiğini yazıyor.
Kısacası uzun ve bölünmeyen çalışma zamanını destekleyen gözlemler ve ipuçları var. “Tam üç saat” ise kanıtlanmış bir eşik değil, sahadan gelen bir standart.
Evde karşılığı ne?
- Takvimde boşluk bırakın. Hafta sonu bir sabahı plansız geçirin; ekran kapalı, birkaç seçenek ulaşılabilir olsun.
- Dalmış çocuğu bölmeyin. Soru sormak, övmek ya da düzeltmek için bile. Doğal bir duraklamayı bekleyin.
- Geçişleri önceden haber verin. “Bu kuleyi bitirince sofraya geçeceğiz” demek, işi yarıda kesmekten iyidir.
- Kıpırdanınca hemen yeni bir şey önermeyin. Biraz dolaşmak, daha zor bir işe geçmeden önceki hazırlık olabilir.
- Toparlamayı işin sonuna bırakın. Bitirdiği işi yerine koymak çalışmanın bir parçasıdır.
Bizde nasıl? 36–72 ay anaokulu grubumuzun günlük rutininde Montessori çalışma zamanı yer alır. Çocuk ne çalışacağını, ne kadar süre çalışacağını ve kiminle çalışacağını seçer; bir işe daldığında onu bölmeyiz. Günlük akışı programlar sayfasında, Montessori sınıfını klasik anaokulundan ayıran öteki özellikleri bu yazıda bulabilirsiniz.
Kaynak: AMI/USA: Standards for AMI Montessori Classrooms; AMI: The Value of the Three-Hour Work Cycle; Maria Montessori: Spontaneous Activity in Education, 1917 (Project Gutenberg); Lillard, 2012, Journal of School Psychology
