Hazırlanmış ortam, çocuğun bir yetişkine sormadan seçebileceği, kullanabileceği ve yerine koyabileceği biçimde düzenlenmiş bir mekândır. Uluslararası Montessori Derneği'nin (AMI) tanımıyla bu ortamda çocuğun gelişimi için gereken her şey vardır, fazlası yoktur. Dört özelliği öne çıkar: düzen, gerçeklik, güzellik ve sadelik. Küçük yaşlarda buna çocuğun boyuna uygun eşyalar eklenir.
Devrilen sandalye neden iyi bir öğretmendir?
Montessori, 1912'de İngilizceye çevrilen kitabında sınıflardan sıraları ve yere sabitlenmiş sandalyeleri kaldırdığını anlatır. Masaları, dört yaşındaki iki çocuğun rahatça taşıyabileceği kadar hafif yaptırmıştı.
Gerekçesi şaşırtıcıdır: Hafif bir sandalyeye dikkatsizce çarpan çocuk, sandalye gürültüyle devrilince hatasını kendisi fark eder. Yere çakılı sıralar arasında aynı hareket fark edilmeden geçip giderdi. Böylece eşya bir yasak değil, bir geri bildirim olur ve çocuk zamanla hareketlerini yönetmeyi öğrenir.
Aynı kitapta Milano'daki bir Çocuk Evi'nden bir örnek de var. Öğretmen, metal geometrik şekillerin durduğu küçük masaları pencerenin altındaki dar bir rafa koymuştu ve masalar sık sık gürültüyle yere düşüyordu. Marangozu beklerken çocukların bu parçaları öyle dikkatli tutmayı öğrendiğini gördü ki masalar artık düşmüyordu. Montessori'ye göre eşyanın kusursuz olmaması bile çocuğun becerisini geliştirebilir.
Az ama seçilmiş: araştırmalar ne diyor?
ABD'deki Toledo Üniversitesi'nde 18–30 aylık 36 çocuk, bir oyun odasında bir kez 4, bir kez 16 oyuncakla gözlendi. Oyuncak azken çocuklar her biriyle yaklaşık iki kat uzun ve daha çeşitli biçimlerde oynadı. 16 oyuncaklı odada birçok çocuk ilk 15 dakikada on ya da daha fazla oyuncağa dokunup geçti.
Duvarlar için de benzer bir bulgu var. Carnegie Mellon Üniversitesi'nde 24 anaokulu çocuğu bir deney sınıfında altı fen dersi aldı. Duvarlar yoğun süslüyken çocuklar zamanlarının yüzde 38,6'sını konu dışı şeylerle geçirdi; sade sınıfta bu oran yüzde 28,4'tü. Testlerde doğru cevap oranı da sade sınıfta daha yüksekti: yüzde 55'e karşı yüzde 42. Araştırmacılar gerçek sınıflarda daha fazla çalışma gerektiğini ve süsleri tümden kaldırmayı önermediklerini belirtiyor.
Neden gerçek eşyalar?
Montessori sınıflarında çocuklar gerçek bardak, sürahi ve süpürge kullanır. Bu tercih çocukların kendi seçimleriyle de örtüşüyor. Virginia Üniversitesi'nden Angeline Lillard ve ekibinin çalışmalarında çocuklara bir etkinliğin gerçeği ile “mış gibi” oyun versiyonu arasında seçim şansı verildi. 3 yaşındakiler kararsız kaldı, 4–6 yaş çocuklar belirgin biçimde gerçeği seçti; hiçbir yaş grubu oyun versiyonunu tercih etmedi. Montessori okullarına giden çocuklarda bu eğilim daha da güçlüydü. Gerçeği seçen çocuklar çoğu zaman işin gerçekten işe yaramasından söz etti; oyun versiyonunu seçenler ise çoğu zaman korktuklarını, gerçeğine izin verilmediğini ya da yapamayacaklarını düşündüklerini söyledi.
Evde deneyin: beş küçük değişiklik
- Göz hizasından bakın. Diz çöküp evinize çocuğunuzun boyundan bakın. Ceketini asabileceği alçak bir askı ve ulaşabileceği bir raf iyi bir başlangıçtır.
- Oyuncakları azaltın, döndürün. Alçak rafta birkaç seçenek kalsın; gerisini kutuya kaldırıp birkaç haftada bir değiştirin.
- Her şeyin bir yeri olsun. Tepsi ya da sepet, işin nerede başlayıp nerede bittiğini gösterir; toparlamayı da kolaylaştırır.
- Gerçek ve küçük araçlar seçin. Küçük bir sürahi, el süpürgesi, sünger. Cam bardağa küçük ve kalın bir bardakla, yanındayken başlayın.
- Çalışma köşesini sade tutun. Masanın karşısındaki duvarı resim ve afişle doldurmayın.
Adım adım bir başlangıç planı için Evde Montessori yazımıza bakabilirsiniz.
Bizde nasıl? Raflarımız çocuğun boyunda, materyallerimiz az ve seçilmiş. Cam bardak, gerçek sürahi ve çocuk boyunda süpürge kullanırız. Her biri 150 m² olan üç sınıfımızda çocuk başına 6 m² sınıf alanı düşüyor; her çalışma köşesi ayrı kurulabiliyor. Raflarda neden oyuncak değil materyal olduğunu bu yazıda anlattık. Sınıflarımızı okul turunda görebilirsiniz.
Kaynak: AMI Sözlük: Prepared Environment; Maria Montessori: The Montessori Method, 1912 (Project Gutenberg); Dauch ve ark., 2018, Infant Behavior and Development (Toledo Üniversitesi haberi); Fisher, Godwin ve Seltman, 2014, Psychological Science (Carnegie Mellon Üniversitesi haberi); Lillard ve Taggart, 2019, Child Development Perspectives; Taggart, Fukuda ve Lillard, 2018, Journal of Montessori Research
