Montessori, Waldorf ve Reggio Emilia, çocuğu etkin bir öğrenen olarak gören ve ortama büyük önem veren üç Avrupa kökenli yaklaşımdır. Fark vurgudadır: Montessori çocuğun kendi seçtiği gerçek işlerle bağımsız çalışmasını, Waldorf yetişkini taklit etmeyi, ritmi ve hayal gücüyle serbest oyunu, Reggio Emilia ise çocukların fikirlerini pek çok yolla ifade edip atölyede araştırmasını ve bu sürecin belgelenmesini öne çıkarır. Biz bir Montessori okuluyuz; bu yazıda üçünü de kendi kurumlarının anlatımıyla tanıtıyoruz.
Montessori: hazırlanmış ortam ve seçilen iş
Hekim Maria Montessori'nin 1907'de Roma'da açılan ilk Çocuk Evi'nde geliştirdiği bu yaklaşımda yetişkin önce ortamı hazırlar. AMI'ye göre ortamın özellikleri düzen, gerçeklik, güzellik ve sadeliktir; yanında eğitimli bir yetişkin ve karma yaşlı bir çocuk grubu bulunur. AMI, 3–6 yaş sınıflarında haftada beş sabah üç saatlik kesintisiz çalışma zamanı ister. Çocuk özel tasarlanmış materyaller arasından işini seçer, yetişkin gözlemler ve doğru anda gösterir.
Montessori'nin hayatını Maria Montessori kimdir? yazısında, uzun çalışma zamanının nedenini kesintisiz çalışma zamanı yazısında anlattık.
Waldorf: ritim, taklit ve serbest oyun
İlk Waldorf okulu 7 Eylül 1919'da Stuttgart'ta açıldı. Adını, Emil Molt'un yönettiği Waldorf-Astoria sigara fabrikasından alır: Molt, fabrika işçilerinin çocukları için bir okul planlamasını antropozofi akımının kurucusu Rudolf Steiner'den istemişti.
Uluslararası Steiner/Waldorf Erken Çocukluk Derneği'ne (IASWECE) göre doğumdan yedi yaşa kadar küçük çocuk taklit ederek öğrenir; bu yüzden yetişkinin örnekliği ve iç tutumu belirleyicidir. Basit oyun malzemeleriyle çocuğun kendi başlattığı oyun temel etkinliktir. Hikâye, müzik, resim ve şekillendirme; yemek yapma, fırında pişirme ve bahçe işleri; günlük, haftalık ve yıllık ritimler ile bayramlar programın parçasıdır. Daha bilişsel bir öğrenme okula başladıktan sonra gelir.
Reggio Emilia: yüz dil ve belgeleme
Reggio Emilia, yaklaşımın doğduğu İtalyan şehrinin adıdır. Kökleri savaş sonrasına uzanır: Mayıs 1945'te Villa Cella halkı, kadınlı erkekli, çocukları için bir okulun duvarlarını birlikte ördü. Belediye ilk anaokulunu 1963'te açtı. Eğitimci ve psikolog Loris Malaguzzi (1920–1994) bu okul ağının kurulmasında başından beri öncü rol oynadı.
Reggio Children'ın tanımına göre yaklaşım, güçlü gelişim potansiyeli olan ve hakları bulunan bir çocuk imgesine dayanır. Çocuk, bütün insanlara ait “yüz dil” ile, yani sözcüklerin ötesinde pek çok ifade biçimiyle öğrenir. Okullarda atölye (atelier) ve atölye öğretmeni (atelierista) bulunur; ortam bir eğitimci olarak görülür; öğrenme süreçleri görünür kılınmak için belgelenir ve aileler okul hayatına katılır. Şehrin tanıtım sitesine göre yaklaşım 145'ten fazla ülke ve bölgeye ulaşmış.
Ortak noktalar, gerçek farklar
Üçü de ortamı ciddiye alır: Montessori'de hazırlanmış ortam, Reggio'da eğitimci olarak ortam, Waldorf'ta hem koruyan hem de çocuğun zorluklarla karşılaşmasına izin veren bir çerçeve. Asıl farklar yetişkinin rolünde ve hayal gücüne bakışta. Montessori'de yetişkin gözlemler ve materyali gösterir; Waldorf'ta yetişkinin kendisi taklit edilecek örnektir; Reggio'da birden çok eğitimci birlikte çalışır, çocuğu dinler ve süreci belgeler.
Waldorf'ta hayal gücüne dayalı oyun merkezdedir. Montessori ise küçük çocuk için gerçeklikten başlamayı savunur. Lillard ve Taggart'ın 2019 tarihli değerlendirmesi, çocukların seçme şansı olduğunda gerçek etkinlikleri “mış gibi” versiyonlarına tercih ettiğini gösteren bulguları derler; yazarlar oyunun ve hayal gücünün çocuk için büyük bir sevinç ve keşif kaynağı olduğunu da vurgular.
Okul turunda neye bakmalı?
- Bir sabah nasıl geçiyor? Etkinliği kim seçiyor: çocuk mu, öğretmen mi, grup mu?
- Çocukların yaptığı işler nasıl kayda geçiriliyor ve sizinle nasıl paylaşılıyor?
- Öğretmenler bu yaklaşımın kendi öğretmen eğitimini almış mı?
- Yirmi dakika sessizce izleyin: Çocuklar işlerine dalmış mı?
Bizde nasıl? Montessori sınıfımıza ek olarak her hafta ormanda iki saat geçiriyoruz ve sanat atölyemizde sonuçtan çok sürece odaklanıyoruz. Daha fazla soru için okul turunda sorulacak 10 soru yazımıza ve Montessori yaklaşımımıza göz atabilirsiniz.
Kaynak: AMI Sözlük: Prepared Environment; AMI/USA: Standards for AMI Montessori Classrooms; Freunde der Erziehungskunst Rudolf Steiners: How the Waldorf movement began; IASWECE: What is Waldorf Early Childhood Education?; Reggio Children: Reggio Emilia Approach; Reggio Children: Timeline; Reggio Emilia Welcome: Reggio Emilia Approach; Reggio Emilia Welcome: Loris Malaguzzi; Lillard ve Taggart, 2019, Child Development Perspectives
